1. ภาพรวม

การเดินทางท่องเที่ยวภายในประเทศจะพิจารณาการเดินทางท่องเที่ยวของคนไทยและชาวต่างประเทศหรือบุคคลต่างด้าวที่มีถิ่นอยู่อาศัยประจำอยู่ในประเทศไทย ซึ่งในระยะแรก ๆ ในช่วงปี พ.ศ. 2503-2529 มีอัตราการขยายตัวเพิ่มขึ้น แต่ยังไม่มีการเก็บตัวเลขสถิติที่แน่นอนจนถึงปี 2530 อันเป็นปีที่รัฐบาลไทยประกาศ กลยุทธ์ทางการตลาดให้เป็นปีท่องเที่ยวไทย (Visit Thailand Year) ททท. จึงได้ดำเนินการจัดเก็บข้อมูลและให้ความสำคัญกับการตลาดท่องเที่ยวภายในประเทศปรับตัวขึ้นเป็นลำดับ โดยเฉพาะในช่วงปี พ.ศ.2540 เป็นต้นมา ประเทศไทยประสบภาวะทางเศรษฐกิจ ททท. ได้รณรงค์ให้นักท่องเที่ยวชาวไทยชะลอการเดินทางไปต่างประเทศ และหันมาท่องเที่ยวในประเทศไทยเพิ่มมากขึ้น เพื่อสงวนเงินตราไว้ในประเทศและช่วยกระตุ้นให้ภาคธุรกิจที่เกี่ยวเนื่องกับ อุตสากรรมท่องเที่ยว สามารถขับเคลื่อนพยุงมิให้ภาวะวิกฤตขยายตัวมากขึ้นด้วย

จากข้อมูลทางสถิติพบว่า กระแสเดินทางในประเทศชะงักและถดถอยในปี 2541 กล่าวคือมีผู้เยี่ยมเยือน (Visitor = Tourist + Excursionist) เดินทางท่องเที่ยวภายในประเทศ จำนวน 51.68 ล้านคนครั้ง ลดลงร้อยละ 0.72 และมีอัตราการขยายตัวเพิ่มขึ้นอย่างติดเนื่องในปี 2542 จนถึง พ.ศ. 2542 ตามตารางข้างล่างนี้

ตาราง : สถิติการเดินทางท่องเที่ยวและรายได้ภายในประเทศ

แหล่งที่มา : รายงานสถิติประจำปี ของ ททท. 2540 - 2545

2. กลุ่มตลาดนักท่องเที่ยว

เมื่อพิจารณาในจำนวนผู้เยี่ยมเยือน (Visitor) ที่เดินทางท่องเที่ยวภายในประเทศในประเทศ ในปี 2545 พบว่าผู้เยี่ยมเยือนที่มีถิ่นพำนักในกรุงเทพมหานคร เป็นผู้ที่เดินทางท่องเที่ยวมากที่สุด ทั้งการเดินทางในสถานที่เป็นนักท่องเที่ยว (Tourist) คือมีการพักค้างคืน และในสถานภาพที่เป็นนักทัศนาจร (Excursionist) คือ การเดินทางแบบเช้าไปเย็นกลับ รองลงมาคือผู้เยี่ยมเยือนในภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคใต้ตามลำดับ ทั้งนี้ การเดินทางแบบเช้าไปเย็นกลับ จะเป็นที่นิยมมากของชาวกรุงเทพมหานคร และผู้มีถิ่นพำนักอยู่ในภาคกลาง ส่วนการเดินทางกลับพักค้าง จะมีสัดส่วนสูงในกลุ่มของนักเดินทางจากภาคเหนือ ภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สำหรับสถานภาพโดยรวมของผู้เยี่ยมเยือนปรากฏกว่ามากกว่าร้อยละ 50 เป็นเพศชายส่วนใหญ่กลุ่มหนุ่มวัยทำงาน รองลงมาคือ กลุ่มนักเรียน นักศึกษา และกลุ่มวัยกลางคนในด้านอาชีพ ปรากฏว่า กลุ่มผู้ประกอบอาชีพเป็นพนักงาน ลูกจ้างมีสัดส่วนการเดินทางมากกว่าอาชีพอื่น กลุ่มที่มีการเดินทางน้อยที่สุดคือ กลุ่มผู้ประกอบการอาชีพเกษตรกรรมและแม่บ้าน

3. พฤติกรรมการเดินทางท่องเที่ยวภายในประเทศของคนไทย

3.1 พาหนะเดินทางส่วนใหญ่นิยมใช้รถส่วนตัวและเช่าเหมารถโยสาร สาธารณะ รองลงมาคือ รถไฟและเครื่องบิน ทั้งนี้อาจเนื่องจากการพัฒนาถนนทั่วทุกภูมิภาคมีความสะดวกสบายในการเดินทางมากขึ้น ส่วนการเดินทางโดยเครื่องบินยังมีสัดส่วนไม่มากนัก เพราะราคาค่าบริการพาหนะแพงกว่าชนิดอื่น

3.2 ลักษณะการเดินทาง ผู้เยี่ยมเยือนภายในประเทศส่วนใหญ่การเดินทางท่องเที่ยวภายในภูมิภาคมากกว่าเดินทางข้ามภูมิภาค วัตถุประสงค์หลักของการเดินทางยังคงเป็นเรื่องของการพักผ่อน รองลงมาคือ การติดต่อธุรกิจ โดยเฉลี่ยคนไทยมีการเดินทางท่องเที่ยวประมาณ 2.86 ครั้งต่อปี การเดินทางเป็นกลุ่มในหมู่เพื่อนฝูง ครอบครัวและเครือญาติ เป็นที่นิยมมากที่สุด

3.3 สิ่งดึงดูดใจในการเดินทาง แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติได้รับความสนใจมากที่สุด รองลงมาได้แก่ แหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์วัฒนธรรม กิจกรรมงานเทศกาลประเพณี โดยสื่อที่กระตุ้นให้เกิดทางท่องเที่ยว ส่วนใหญ่จะเป็นสื่อใกล้ตัว ได้แก่ การบอกเล่าปากต่อปาก การโฆษณาประชาสัมพันธ์ทางวิทยุ โทรทัศน์และสื่อสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ

3.4 ช่วงเวลาในการเดินทางท่องเที่ยว ส่วนใหญ่เป็นช่วงเวลาที่มีงานเทศกาล ประเพณีควบกับวันหยุดต่อเนื่องหลายวัน เช่น เทศกาล ปีใหม่ สงกรานต์ เข้าพรรษา ลอยกระทง ฯลฯ เป็นต้น

3.5 การดำเนินกิจกรรมการท่องเที่ยว ผู้เยี่ยมเยือนชาวไทย นิยมการผ่อนคลายเปลี่ยนบรรยากาศไปชิมวิว ทิวทัศน์ ถ่ายรูป นั่งเล่น ซื้อของที่ระลึก หาอาหารอร่อย ๆ รับประทาน พักผ่อนในที่พักแรม การทำบุญกราบไหว้

นมัสการเกจิอาจารย์ และศาสนสถานที่ศักดิ์สิทธิ์นอกจากนี้กิจกรรมท่องเที่ยวเชิงนิเวศในกลุ่มของการเดินป่า ล่องแพ เยี่ยมวิถีชีวิต ในชุมชนและหมู่บ้านที่มีเอกลักษณ์พิเศษ กำลังได้รับความนิยมเพิ่มมากยิ่งขึ้น